Islamda teşri ne demek ?

İslam’da Teşri: Etik, Epistemoloji ve Ontoloji Perspektifinden Bir Bakış

Filozofun Bakış Açısı: Teşri’nin Derinliklerine Yolculuk

İslam düşüncesi, her yönüyle insanlık tarihinin önemli bir felsefi mirasına sahip olup, en derin anlamları ve evrensel soruları barındıran bir geleneği temsil eder. Bu geleneğin önemli kavramlarından biri de “teşri”dir. Teşri, ilk bakışta, İslam hukukunun temelini oluşturan bir kavram olarak karşımıza çıkar; ancak bu kavramın derinliklerine inmek, hem etik hem de epistemolojik ve ontolojik düzeyde birçok anlam taşır. İslam’ın dünya görüşünü daha iyi anlamak için teşri’nin ne anlama geldiğini ve bu kavramın insanlık tarihindeki diğer felsefi düşüncelerle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu tartışmak, bizi İslam’a dair derin sorularla yüzleştirir.

Teşri’nin Tanımı: İslam Hukukunun Temeli

İslam’da teşri, kelime olarak “kanun koymak” ya da “şeriat hükümlerini belirlemek” anlamına gelir. Bu kavram, Allah’ın iradesinin insanlara nasıl ulaşacağı ve bu irade doğrultusunda bireylerin nasıl hareket etmesi gerektiğini belirleyen bir hukuki çerçeveyi ifade eder. Teşri, yalnızca insan ilişkilerini düzenleyen bir hukuk değil, aynı zamanda insanın varoluşunu anlamlandıran ve ona yol gösteren bir hayat anlayışıdır.

Bu noktada, teşri sadece bir hukuk kurumu olarak değil, aynı zamanda İslam’ın ahlaki ve toplumsal yapısını oluşturan bir güç olarak da anlaşılmalıdır. Peki, bu düzenin temelleri nedir? İslam düşüncesinde, Allah’ın yasaları hem metafizik hem de etik bir anlam taşır. Yani teşri, bir yandan insanın ontolojik varlığını açıklarken, diğer yandan insanın doğruyu yanlıştan ayırt etme yetisini de şekillendirir.

Etik Perspektiften Teşri

Teşri’yi etik bir bakış açısıyla ele almak, İslam’daki ahlaki sorumlulukları ve bireysel hareketlerin toplumsal sonuçlarını sorgulamak anlamına gelir. İslam, insanların sadece dışsal davranışlarını değil, içsel niyetlerini de önemser. Yani etik, sadece yaptıklarımızla değil, aynı zamanda ne amaçla hareket ettiğimizle de ilgilidir.

Teşri’nin etik boyutunda, insanın Allah’a karşı sorumluluğu büyük bir yer tutar. İslam’da teşri, bireylerin davranışlarını Allah’a yakınlaştırma amacı güder ve her insanın içindeki potansiyel iyiliği ortaya çıkarmayı hedefler. Buradaki sorulması gereken soru şudur: İnsan, doğruyu yapma kapasitesine sahip midir yoksa Allah’ın yasaları ona doğruyu göstermektedir? Burada, teşri’nin insan aklının sınırlarını aşıp, vahiy ile tanımlanan bir etik sistemine dayandığını söylemek mümkündür.

Epistemolojik Perspektiften Teşri

Epistemoloji, bilgi ve doğruluğun kaynağını araştırırken, teşri de bu alanda önemli bir yer tutar. İslam’a göre bilgi, yalnızca dünyevi gözlemler ve akıl yürütmelerle değil, aynı zamanda Allah’ın vahyiyle de şekillenir. Teşri, insanın bilgiyi nasıl edindiğini, nasıl doğruyu öğrenebileceğini gösteren bir yol haritasıdır. Allah’ın iradesi, insanın bilgiye nasıl yaklaşması gerektiğini belirler. Buradaki temel soru, “İnsan bilgiyi yalnızca akıl yoluyla mı elde eder yoksa vahyi de dikkate alarak mı doğruyu bulur?” sorusudur.

Teşri’nin epistemolojik yönü, insanın bilgiyi elde etme sürecine dair derin bir farkındalık yaratır. Akıl ve vahiy arasındaki denge, İslam’ın epistemolojik çerçevesinde merkezî bir rol oynar. İnsan, Allah’ın belirlediği hukuki kurallara göre hareket etmekle yükümlü olduğundan, doğru bilgiye ulaşmanın yolu da bu kuralların ne anlama geldiğini anlamaktan geçer.

Ontolojik Perspektiften Teşri

Ontoloji, varlık bilimi olarak da bilinen, varlıkların doğasını ve onların varoluşunu sorgulayan bir felsefe dalıdır. İslam’da teşri, insanın ontolojik varlığını şekillendirirken, onun Allah’a karşı olan ilişkisini de ortaya koyar. İslam’a göre, insan sadece fiziksel bir varlık değil, aynı zamanda manevi bir boyuta da sahiptir. Teşri, insanın bu manevi boyutunu şekillendirir ve onu doğru bir şekilde yönlendirir.

Teşri’nin ontolojik boyutunu düşündüğümüzde, insanın Allah’a hizmet etme ve O’nun iradesine teslim olma anlamında bir varoluş amacı taşıdığını görürüz. İslam’ın varlık anlayışında insan, Allah’ın yarattığı bir varlık olarak en yüksek ahlaki düzeye ulaşmak için teşri’ye uyar. Peki, bu ontolojik varoluş insanın özgürlüğünü kısıtlar mı yoksa onu daha derin bir özgürlüğe mi kavuşturur? İslam’da teşri, insanın özgürlüğünü, onun doğru yolda ilerlemesi için gerekli bir araç olarak görür.

Sonuç ve Derinlemesine Sorular

İslam’daki teşri, sadece hukuki bir sistem değil, aynı zamanda bireylerin etik, epistemolojik ve ontolojik boyutlarını şekillendiren bir yaşam tarzıdır. Bu kavram, insanların varlıklarını anlamlandırmalarına ve doğruyu bulmalarına yardımcı olur. Ancak, burada sorulması gereken temel sorular şunlardır:

– İnsan, doğruyu Allah’ın yasalarına göre mi öğrenir yoksa kendi aklı ve deneyimiyle mi?

– Teşri, bireylerin özgürlüğünü kısıtlayan bir zorunluluk mudur yoksa onları daha özgür kılan bir yol mudur?

– Varlık ve ahlak arasındaki ilişkiyi nasıl kurarız? İnsan, teşri sayesinde kendi içsel varlık amacını nasıl keşfeder?

Bu sorular, İslam düşüncesinin ne kadar derin ve çok boyutlu olduğunu gösterir. Teşri, yalnızca bir hukuk değil, bir yaşam biçimi ve insanın doğruyu bulma yolundaki en önemli pusulasıdır.